De strategische ligging aan zee - in de delta van de grote rivieren - maakt ons land sterk op het gebied van transport en distributie in Europa. Voor het toenemende vervoer van consumptiegoederen, grondstoffen, agrarische producten en soortgelijke vracht naar andere landen zijn alle soorten vervoermiddelen nodig. De nieuwe route voor transport van goederen - de Betuweroute - vervult hierin een belangrijke rol omdat steeds meer passagierstreinen gebruik maken van het bestaande spoornet. Het goederenvervoer per spoor kan daardoor niet groeien, terwijl de goederenstroom en de vraag naar containervervoer toenemen. De Betuweroute heft dit knelpunt op.

De Betuweroute is een 160 kilometer lange spoorlijn tussen de Rotterdamse Haven en de Duitse grens die zorgt voor een snelle en veilige verbinding met het Europese achterland en maakt alle vormen van vervoer vanuit het havengebied beschikbaar. De Betuweroute vormt hiermee de kern van het Nederlandse goederentransport per trein. De spoorlijn van zee tot Zevenaar loopt door 28 gemeenten over het grondgebied van twee provincies. De route bestaat uit de vernieuwde Havenspoorlijn tussen de Maasvlakte en Barendrecht en uit een nieuw aangelegd tracé langs de autosnelweg A15 van over een lengte van 120 kilometer. De Betuweroute sluit aan op het reeds bestaande spoor. De Havenspoorlijn is verbouwd tot een dubbelsporig tracé, is geëlektrificeerd en op verschillende plaatsen voorzien van geluidsschermen. Ook het nieuwe tracé is overal dubbelsporig. De ligging langs de A15 is een bewuste keuze. Zo zijn de schade en hinder voor de omgeving en het milieu zoveel mogelijk beperkt.

Van de vijf tunnels in de Betuweroute zijn er drie geboord: de Botlekspoortunnel, de Sophiaspoortunnel en de tunnel onder het Pannerdensch Kanaal. De tunnel onder de Giessen en de tunnel in Zevenaar zijn op een traditionele wijze aangelegd. Een indrukwekkend kunstwerk is de overkapping in Barendrecht. In deze gemeente zijn in totaal negen sporen overkapt: de sporen van de HogeSnelheidsLijn (HSL), de Betuweroute en het traject Rotterdam-Dordrecht. De overkapping verlost de omwonenden van geluidshinder. Het nieuwe station Barendrecht bevindt zich ook onder de kap. Daar bovenop zijn 300 parkeerplaatsen en een stadspark ter grootte van 13 voetbalvelden aangelegd. Een ander in het oog springend bouwwerk is de Dintelhavenbrug, een stalen boogbrug met een overspanning van 270 meter. In tegenstelling tot de oude, enkelsporige, brug beschikt de nieuwe brug over dubbelspoor. De vervoerscapaciteit van de Havenspoorlijn wordt hiermee aanzienlijk vergroot. Bovendien heeft de nieuwe brug geen middenpijler meer. De duwvaart heeft daardoor vrije doorgang.

De aanleg van de Betuweroute is in 1997 gestart met aanpassingen op de Havenspoorlijn en met werkzaamheden op het emplacement Kijfhoek. Het laatstgenoemde emplacement is uitgebreid en voorzien van een nieuw heuvelsysteem voor rangeerwerk om de grote vervoersgroei te kunnen verwerken. Ook zijn er vrije passages voor de HSL-Zuid en direct doorgaande goederentreinen gebouwd. Vanaf 1998 is over de gehele lengte van het tracé gewerkt. In het eerste halfjaar van 2004 kwam de onderbouw van de Betuweroute gereed. Aan het einde is er gericht en aandachtig getest op het tracé. Eerst zijn alle systemen afzonderlijk beproefd en daarna in samenhang met elkaar onder de loep genomen. Deze integrale testen vormden feitelijk het slotakkoord van de bouw van de Betuweroute. Daarna is de spoorlijn nog gebruikt alsof hij al helemaal in dienst was. Dit zogeheten ‘proefbedrijf’ vond plaats vlak voor de in gebruik name van de goederenspoorlijn.

ProRail was verantwoordelijk voor de voorbereidingen, de ontwerpprocessen en de bouw van de Betuweroute en heeft opgetreden als aanbestedende partij. Binnen ProRail was de projectorganisatie Betuweroute (PoBr) als regisseur van de aanleg belast met de voorbereiding en uitvoering. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat fungeerde namens het Rijk als opdrachtgever voor ProRail. Het Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat trad op als vertegenwoordiger van het ministerie.